วัยหมดประจําเดือน ของคุณผู้หญิง ปัญหาเกี่ยวกับ ประจําเดือน คือมาน้อยกว่าเดิมมากและรู้สึกหงุดหงิดง่ายบางครั้งก็มีอาการ อ่อนเพลีย จึงกังวลใจว่าเมื่อเข้าสู่ภาวะหมดประจําเดือน นั่น หมายถึงความแก่มาเยือนขอสอบถาม คุณหมอว่าดิฉันสามารถยืดภาวะหมดประจําเดือน ออกไปได้ไหมคะเพราะยังไม่อยากแก่ค่ะ

พญ.ชัญวลี ศรีสุโข เป็นสูติ – นรีแพทย์ โรงพยาบาลประจำจังหวัดพิจิตร มาตอบคำถามว่า

มีความเชื่อที่ไม่เป็นจริงในสังคมไทย คือ ประจําเดือนมามากเป็นเรื่องดี เป็นการขับของเสีย ทําให้ผิวพรรณผุดผ่อง ส่วนประจําเดือนมาน้อยไม่ดี เพราะแสดงว่าประจําเดือนใกล้หมดทําให้แก่เร็ว

ความเชื่อนี้ทําให้คนที่ประจําเดือนมามากไม่มาพบแพทย์ จึงทําให้เกิดอันตราย เพราะประจําเดือนมามากส่วนใหญ่เกิดจากโรค เช่น เนื้องอกมดลูก มดลูกอักเสบ มะเร็งปากมดลูกมะเร็งโพรงมดลูก มะเร็งรังไข่ เป็นต้น    

ส่วนคนที่ประจําเดือนมาน้อย ไม่อยากแก่เร็ว มักรีบมา พบแพทย์เพราะกลัวว่าจะเข้าสู่วัยทอง ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ใช่อาการ วัยทอง แต่เป็นสภาวะปกติ เพราะเมื่ออายุมาก มดลูกมี ขนาดเล็กลง ประจําเดือนก็มาน้อยลง หรือบางคนก็เกิดจากฮอร์โมนไม่ปกติ เช่น อ้วนไป ผอมมาก มีความเครียดสะสม เป็นต้น

แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าจะหมดประจําเดือนเมื่ออายุเท่าไร

วัยทอง หมายถึง วัยที่ฮอร์โมนเพศหญิงซึ่งสร้างขึ้น จากรังไข่หมด ทําให้ไม่มีประจําเดือนเป็นเวลาติดต่อกัน12เดือน ส่วนอาการวัยทองเป็นอาการขาดฮอร์โมนซึ่งอาจเกิด ก่อนหมดประจําเดือนจริง โดยโอกาสเกิดอาการวัยทองก่อนอายุ 40 ปี เป็นได้น้อยมากค่ะ พบเพียงร้อยละ1 ของคนไข้วัยทอง หากสงสัยว่าตนเองอยู่ในวัยทองขณะอายุน้อยควรพบแพทย์ คนวัยทองส่วนใหญ่มีอายุเกิน 45 ปี เนื่องจากอายุเฉลี่ยของการหมดประจําเดือนสําหรับคนไทยคือ 48-51 ปี

จะเป็นวัยทองหรือไม่ นอกจากดูอายุแล้ว ควรพิจารณาจากอาการดังต่อไปนี้ร่วมด้วย

1. ประจําเดือนผิดปกติ

การเข้าสู่วัยทองต้องมีประจําเดือนผิดปกติ แต่คนที่มีประจําเดือนผิดปกติไม่จําเป็นต้องเป็น วัยทองเสมอไป ดังนี้ค่ะ

1.1 ประจําเดือนมามากกว่าเดิม เชื่อว่าก่อนหมดประจําเดือน รังไข่จะระดมสรรพกําลังผลิตฮอร์โมน  เหมือนตะวันที่ ฉายแสงโชนก่อนลับขอบฟ้า ส่งผลให้ประจําเดือนมามากกว่าเดิมแต่อาการนี้ไม่ใช่อาการเฉพาะของวัยทอง ส่วนใหญ่เป็นอาการ ของโรค ดังนั้นหากประจําเดือนมามากจึงไม่ควรนิ่งนอนใจ ว่าเป็นอาการวัยทอง  แต่ควรพบแพทย์

ประจำเดือน หมดประจำเดือน วัยทอง

1.2 ประจําเดือนมาน้อยกว่าเดิม แม้เป็นอาการของวัยทองได้ แต่อาการนี้ไม่เฉพาะเจาะจง เหตุที่ประจําเดือน มาน้อยนั้นส่วนใหญ่เกิดจากรังไข่ทํางานน้อยลง ซึ่งนอกจากใกล้หมดประจําเดือนยังมีสาเหตุมากมาย เช่น เครียด ไข่ไม่ตก โรคไทรอยด์ต่ําหรือไทรอยด์เป็นพิษ โรคถุงน้ำในรังไข่หลายใบ โรคอ้วน หรือผอมมากจนขาดอาหาร เป็นต้น

1.3 ประจําเดือนมากะปริบกะปรอย อาการนี้ไม่เฉพาะ เจาะจงว่าเป็นอาการวัยทองเช่นกัน ส่วนใหญ่เป็นเรื่องของ ฮอร์โมนผิดปกติ ไข่ไม่ตก มีการอักเสบภายใน โพรงมดลูกหนาได้รับฮอร์โมนเพศหญิง เช่น  ยาคุมกําเนิด สมุนไพร ฯลฯ หากเป็นอาการนี้ควรพบแพทย์ เพราะต้องระวังว่าอาจเป็น อาการของมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกได้

2. ร้อนวูบวาบ (HotFlashes)

อาการนี้พบได้บ่อยที่สุด มักเกิดก่อนการหมดประจําเดือนจริง 1-2 ปี  มีลักษณะพิเศษ คือ ร้อนวูบวาบบริเวณลําตัว มักเป็นบริเวณท่อนบนของร่างกาย เวลาร้อนวูบ ผิวหนังมักมีสีแดง หน้าแดง คอแดง บางคนมีเหงื่อไหลบริเวณที่ร้อนด้วย บางคนร้อนน้อยพอทนได้ เป็นครึ่งนาทีก็หายไป  บางคนเป็นมาก จนรู้สึกร้อนจัด พอหายร้อนก็หนาวสั่นเป็นนานกว่าครึ่งชั่วโมง ทําให้นอนไม่หลับหงุดหงิด  เครียด มีอาการเหมือนเป็นโรคประสาท อย่างไรก็ตาม อาการร้อนนั้นอาจเกิดจากความเครียด ซึมเศร้า เป็นโรคจิตโรคประสาท ไม่ใช่อาการจากวัยทองก็ได้

3. ช่องคลอดแห้ง ไม่มีอารมณ์ทางเพศ

เจ็บปวดเมื่อ มีเพศสัมพันธ์ แม้เป็นอาการที่เกิดขึ้นในวัยทอง  แต่ไม่ใช่ อาการเฉพาะเจาะจง อาจเป็นอาการที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมน เพศหญิงลดลงหรือร่างกายเสื่อมก็ได้

4. นอนไม่หลับ

เกิดได้บ่อยในวัยทอง แต่ไม่ใช่อาการเฉพาะเจาะจง อาจเกี่ยวข้องกับความเครียด  วิตกกังวล ซึมเศร้า  ฯลฯ

ประจำเดือน หมดประจำเดือน วัยทอง

5. ปัสสาวะบ่อย 

พบบ่อยในวัยทอง  เกี่ยวข้องกับการ ฝ่อตัวของกระเพาะปัสสาวะและรูปัสสาวะจากการขาดฮอร์โมนเพศหญิง แต่อาจเกิดจากสาเหตุอื่นๆ  ไม่เกี่ยวกับวัยทอง เช่น  กระเพาะปัสสาวะอักเสบ

6. เส้นผมบาง แห้ง ร่วง ผิวหนังบาง แห้ง หน้าเป็นฝ้า

แม้เป็นอาการที่พบบ่อยในวัยทอง แต่อาจไม่เกี่ยวกับวัยทอง ก็ได้ อาจมีสาเหตุมาจากการขาดสารอาหารหรือวิตามิน โดนแสงแดดมาก มีความเสื่อมของผิวหนัง  ฯลฯ 

สรุป แม้มีอาการหลายอย่างที่สงสัยว่าอาจเข้าสู่วัยทอง แต่ปัจจัยที่พบบ่อยที่สุดคือ อายุอยู่ระหว่าง 45-55 ปี มีอาการร้อนวูบวาบและประจําเดือนผิดปกติ

ส่วนจะหมดประจําเดือนช้าหรือเร็วขึ้นนั้นขึ้นอยู่กับอะไร งานวิจัยพบปัจจัยที่เกี่ยวข้องดังนี้

พันธุกรรม

เช่น หญิงชาวญี่ปุ่นหมดประจําเดือน ช้ากว่าหญิงชาวตะวันตก

หมดประจําเดือนเร็ว

หากสูบบุหรี่ ตกงาน ความ รู้น้อย เป็นแม่ม่าย ไม่มีลูก กินอาหารมังสวิรัติ  มีไขมัน ในเลือดสูง ดื่มกาแฟจัด และออกกําลังกายหักโหม

หมดประจําเดือนช้า

หากกินยาคุมกําเนิด มีลูก ให้ลูกกินนมแม่ ดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณปานกลางส่วนความเชื่อที่ว่าประจําเดือนมาเร็วจะหมดเร็วนั้น ไม่เป็นความจริง เพราะมีงานวิจัยพบว่า ขณะที่เด็กหญิงทั่วโลก มีประจําเดือนมาเร็วกว่าเมื่อ 20-100 ปีก่อน แต่อายุเฉลี่ยของ การหมดประจําเดือนยังเท่าเดิม

สรุป ไม่มีใครทราบล่วงหน้าว่าประจําเดือนจะหมดเมื่อไร เนื่องจากอาการที่เกิดส่วนใหญ่ไม่เฉพาะเจาะจง และมีคนร้อยละ10 ไม่มีอาการวัยทอง ปัจจุบันแม้เทคโนโลยีทาง การแพทย์จะก้าวหน้าเพียงใด  แต่ก็ยังไม่สามารถยืดภาวะหมดประจําเดือนได้ หากมีอาการผิดปกติจากวัยทอง ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพราะสามารถแก้ไขได้

ข้อมูลจาก พญ.ชัญวลี ศรีสุโข เป็นสูติ – นรีแพทย์ โรงพยาบาลประจำจังหวัดพิจิตร

คอลัมน์เปิดห้องหมอสูติ นิตยสารชีวจิต ฉบับ 402

บทความน่าสนใจอื่นๆ

“ตรวจภายใน” สำคัญ! สำหรับคุณผู้หญิงทุกคน