ผู้สูงอายุที่กำลังป่วยหรืออยู่ในช่วงพักฟื้นร่างกาย นอกจากจะต้องได้รับการฟื้นฟูร่างกายแล้วยังต้องได้รับการฟื้นฟูในเรื่องของจิตใจด้วย เพราะบางท่านอาจรู้สึกหมดหวัง และเครียดจากอาการป่วยที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ และมักจะคิดว่าเมื่อตัวเองป่วย จะเป็นภาระให้ลูกหลานต้องมาดูแล และจะยิ่งรู้สึกเครียดขึ้นไปอีกถ้าไม่ได้มีฐานะร่ำรวย หรือมีทรัพย์สินมากมาย และยิ่งมีความกังวลมากๆ จะทำให้เกิดอาการหดหู่ ซึมเศร้า และอารมร์แปรปรวนได้     

ดังนั้น เพื่อไม่ให้ผู้สูงอายุที่กำลังป่วยเครียดเกินไป หรือมีอาการซึมเศร้า ลูกหลานคนใกล้ชิดที่คอยดูแล ก็คือคนที่จะสามารถช่วยให้ผู้สูงวัยได้คลายความกังวลลงได้ และแม้จะไม่สามารถแก้ได้ทุกๆ ปี ปัญหาแต่ย่างน้อยก็ยังเป็นกำลังใจ คอยช่วยเหลือเรื่องอื่นๆ ที่ท่านไม่สามารถทำเองได้ ให้ความเคารพนับถือท่านเหมือนเดิม อย่างที่เคยปฏิบัติมา ทำแบบนี้ท่านจะเห็นคุณค่าในตัวเอง และมีกำลังใจที่จะต่อสู้กับโรคร้ายต่างๆ ได้ 

หลักการดูแลผู้สูงอายุ พร้อมแนวทางเสริมสร้างกำลังใจให้ผู้สูงอายุ นั้นควร ให้ความสำคัญผู้สูงอายุมักคิดว่า ตนเองไม่มีความสำคัญกับคนรอบข้าง หรือสังคม เพราะอายุมากแล้ว ไม่สามารถช่วยเหลือตนเอง หรือสังคมได้ ดังนั้น ลูกหลานจะต้องเอาใจใส่ และให้ความสำคัญกับท่าน มองเห็นคุณค่าในตัวท่าน ว่าท่านคือคนสำคัญในครอบครัว หากไม่มีท่าน ก็คงไม่มีลูกหลานทั้งหลายในวันนี้เช่นกัน

ให้ตัดสินใจ ยามมีปัญหาที่ต้องการคนที่จะต้องตัดสินใจ เกี่ยวกับปัญหาบางอย่าง หรือแม้แต่เรื่องเล็กน้อย เช่น จะไปกินข้าวนอกบ้านที่ร้านไหนดี หากให้ท่านเป็นคนที่ตัดสินใจเลือกร้านอาหาร และทุกคนเต็มใจที่จะไป ท่านก็จะเกิดความรู้สึกที่ดีว่า ลูกๆหลานๆยังคงรัก และให้ความสำคัญในตัวท่าน หรือแม้แต่การตัดสินใจในเรื่องอาการเจ็บป่วยของท่าน ก็ควรถามความเห็นของท่านก่อน ให้ท่านเป็นผู้ตัดสินใจ อย่าบังคับกะเกณฑ์จนเกินไป เป็นต้น 

พบปะผู้คน การได้พบเจอผู้คนแปลกหน้าบ้าง หรือเพื่อนเก่าวัยเดียวกัน ในยามที่ท่านเจ็บป่วย หรือกำลังพักฟื้น จะช่วยให้ท่านได้พูดคุย และไม่เครียดจนเกินไป  เช่น ออกไปสังสรรค์กับเพื่อน ออกไปเที่ยวตามสถานที่ต่างๆ (ต้องแน่ใจว่า สามารถเคลื่อนย้ายผู้ป่วยได้ง่าย)

หรือหากท่านต้องนอนรักษาตัว อยู่ที่โรงพยาบาล ลูกหลานสามารถไปรับเพื่อนเก่าวัยเดียวกัน มาเยี่ยมที่โรงพยาบาลก็ได้ ให้ท่านได้คลายความเครียด ทำให้อาการเบื่อหน่าย และหงุดหงิดน้อยลง

ลูกกหลานหลายคนคงกังวล คอยแต่จะตรึกตรองเวลาที่เสียไป นึกถึงสิ่งที่ยังไม่ได้ทำ และหวาดระแวงการสูญเสีย มีข้อมูลจากภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิดี มหาวิทยาลัยมหิดล เกี่ยวกับสุขภาพจิตผู้สูงอายุ เพื่อชี้ให้เห็นถึงข้อควรรู้และเคล็ดลับในการรับมือ ว่า

อายุของผู้สูงอายุทั่วไปไม่ได้มีกฎเกณฑ์ตายตัว แต่เรามักจะกำหนดอายุอยู่ที่ 60 ปีขึ้นไปซึ่งโดยส่วนใหญ่ก็เป็นวัยที่เกษียณอายุแล้ว ไม่ได้ทำงานแล้ว ปัญหาทางจิตใจที่เราเจอบ่อยๆ ก็เป็นเรื่องของโรคทางอารมณ์ เช่น โรคซึมเศร้า ซึ่งโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุ บางครั้งจะมาด้วยอาการที่ไม่เหมือนในคนช่วงวัยทำงาน วัยรุ่น หรือ เด็ก

ส่วนเรื่อของภาวะซึมเศร้าในผู้สุงอายุเป็นอย่างไร ทำอย่างไรเมื่อผู้สูงอายุไม่ยอมรับปัญหาสุขภาพจิต หากเราไม่เคยกอดหอมพวกท่านเลยจะผิดมากไหม ไปจนถึง ทางเลือกไหนบ้างที่เรามีเมื่อคุณพ่อคุณแม่ป่วย หาคำตอบเหล่านี้เพื่อเป็นฐานที่มั่นให้อารมณ์ของลูกหลาน และเป็นคู่มือดูแลจิตใจของครอบครัวให้เผชิญสถานการณ์นี้ไปได้ด้วยดี

ด้านอาการป่วยของผู้สูงอายุ เช่น ป่วยติดเตียง หรือมีโรคประจำตัว เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคซึมเศร้าได้ไหม คำตอบก็คือจริงๆ การที่ร่างกายที่ไม่แข็งแรง เช่นป่วยติดเตียง มีโรคทางกายแทรกซ้อนหลายๆ โรค แน่นอนว่าย่อมเป็นจุดที่เป็นเหมือนตัวกระตุ้น สนับสนุนและส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีโอกาสเป็นโรคซึมเศร้ามากขึ้น

ในบางครั้งผู้สูงอายุป่วยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ก็อาจเป็นปัจจัยที่ส่งเสริมโรคซึมเศร้าได้ คือสมองของคนเรามีส่วนเฉพาะที่ช่วยในการควบคุมอารมณ์อยู่แล้ว สมมติถ้าคนไข้เป็นโรคเส้นเลือดอุดตันในสมองที่เกี่ยวข้องกับส่วนควบคุมอารมณ์พอดี ก็จะมีปัญหาทางด้านอารมณ์ได้ง่ายขึ้น

สำคัญที่สุดคือญาติต้องเข้าใจว่าความเข้าใจเป็นสิ่งที่สำคัญมาก แน่นอนว่าเราอยากให้เขาเข้าสู่กระบวนการรักษา แต่ในอีกส่วนหนึ่งเราต้องทำความเข้าใจความเป็นตัวเขา ในที่นี้หมายถึง คนในเจเนอเรชั่นนี้ เขาผ่านชีวิตที่ค่อนข้างลำบาก ต่อสู้ เขาพยายามจัดการเรื่องต่างๆ ด้วยตัวเอง เพราะฉะนั้น แม้เราจะต้องการให้เขารับการรักษา หรือช่วยเหลือ สิ่งที่เรายังต้องพยายามทำก็คือ ทำให้เขายังคงความเป็นตัวของตัวเองให้ได้มากที่สุด

การที่เราพยายามบอกเขาว่า ไม่ได้ ความรู้สมัยใหม่บอกไว้อย่างนี้นะ ต้องทำตามอย่างนั้นนะ โดยที่ไม่สนใจว่าตัวตนเดิมเขาเป็นยังไง เป็นการกระทำที่จะทำให้เราลดโอกาสรักษา หรือดูแลเขาได้อย่างต่อเนื่องค่ะ

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

เปิดคัมภีร์สุขภาพ! ทำอย่างไรให้อายุยืน สุขภาพแข็งแรง

เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับการใช้ยาในผู้สูงอายุ!

10 โรคที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ลูกหลานควรดูแลอย่างใกล้ชิด