อาหารสมุนไพรจีนสำหรับภาวะง่วงนอนและหลับมากผิดปกติ（嗜睡，多寐）

ความผิดปกติของการนอนหลับ ทั้งนอนไม่หลับ ฝันบ่อย หลับมากผิดปกติ แพทย์แผนจีนมองว่าเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับอวัยวะภายในของร่างกายทั้งสิ้น การรักษาภาวะดังกล่าวจึงต้องใช้หลักการปรับสมดุลตามสภาพปัญหาของแต่ละบุคคล

แพทย์แผนจีนอธิบายว่า “พลังเว่ยชี่เคลื่อนออกสู่ภายนอก(เส้นลมปราณหยาง) ก็ทำให้ตื่น พลังเว่ยชี่เคลื่อนเข้าสู่ภายใน(อวัยวะภายใน)ก็ทำให้นอนหลับ”（卫气行于阳则寤，卫气行于阴则寐）

ช่วงกลางวัน ธรรมชาติของพลังแสงอาทิตย์จะส่งเสริมการขับเคลื่อนพลังเว่ยชี่（卫气）ของร่างกายออกสู่ภายนอก ช่วงกลางวันคนส่วนใหญ่จึงตื่นนอนและกระปรี้กระเปร่า พอตกกลางคืนพลังเว่ยชี่（卫气）จะเคลื่อนไหวกลับเข้าสู่ภายใน ทำให้ร่างกายภายนอกขาดความตื่นตัวเข้าสู่ภาวะง่วงเหงาหาวนอนอยากจะหลับ สำหรับคนที่มีภาวะง่วงนอนและหลับมากผิดปกติมักพบในคนอ้วน ซึ่งจำแนกคนอ้วนตามศาสตร์แพทย์แผนจีนที่พบบ่อยมีอยู่ 2 ประเภท

1．คนอ้วนประเภทเสมหะความชื้นภายในตกค้างสะสม（痰湿内盛）เนื่องจากระบบม้ามอ่อนแอ ทำหน้าที่ย่อยและลำเลียงอาหารไม่ดี (พลังส่วนกลางพร่อง) ทำให้การลำเลียงสารอาหารที่ย่อยสลายไปสู่ส่วนบนไม่ดีพอ โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหารอิ่มใหม่ๆ พลังเว่ยชี่（卫气）ที่อยู่ภายนอกจะถูกดึงจากภายนอกเพื่อไปช่วยในการย่อยดูดซึมและลำเลียงอาหารทำให้พลังที่ผิวภายนอกลดลงอย่างมาก ผลที่ตามมาคือเกิดการง่วงผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีอาการอื่นๆ ร่วมเช่นสีหน้าไม่ค่อยมีชีวิตชีวา รู้สึกหนักศีรษะและหนังตา หน้าอกหน้าท้องมักจะแน่นอึดอัด เบื่ออาหาร อาหารไม่ย่อย

2．คนอ้วนประเภทหยางหัวใจและไตพร่อง（心肾阳虚）ขาดพลังความร้อน ไม่สามารถทำให้เกิดความอบอุ่นกับร่างกาย ผู้ป่วยมักมีใบหน้าขาดความมีชีวิตชีวาอ่อนเพลีย ไม่ค่อยอยากจะเคลื่อนไหวหรือออกกำลังกายเพราะเหนื่อยง่าย แขนขามักจะเย็น ชีพจรเล็กไม่มีกำลัง ร่างกายอ่อนแอ เมื่อพลังโดยรวมของร่างกายน้อยลง พลังเว่ยชี่（卫气） เกี่ยวข้องกับการตื่นตัวและการใช้ขับเคลื่อนกิจกรรมการดำเนินชีวิตในภาวะปกติก็น้อยลงด้วย จึงทำให้ง่วงตลอดเวลา ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักเป็นคนที่มีโรครุนแรงมาก่อน แล้วไม่รับการดูแลฟื้นฟูที่ดีพอ

นอกจาก2 กลุ่มที่พบบ่อยๆทางอีกแล้ว ยังมีสาเหตุอื่นที่ทำให้เกิดอาการง่วงนอนมากผิดปกติเช่น

– คนอ้วนประเภทเสมหะร้อน (痰热内闭) ขี้ร้อนคอแห้งแต่ไม่กระหายน้ำลิ้นแดงฝ้าบนลิ้นหนาเหลืองชีพจรลื่นเร็ว

– ภาวะเลือดและพลังอุดกั้น（气滞血瘀） เช่น บางคนเคยมีอุบัติเหตุที่กระทบกระแทกบริเวณศีรษะ ทำให้การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมองติดขัด ไม่คล่องตัว ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีประวัติอุบัติเหตุ และตัวลิ้นจะมีจุดเลือดอุดกั้นเป็นจ้ำเลือดปรากฏ ชีพจรฝืด

แนวทางการปรับสมดุล

ผู้ป่วยภาวะม้ามพร่องและมีเสมหะความชื้นตกค้าง ต้องให้ยาอุ่นบำรุงม้าม（温中健脾）และยาขับเสมหะสลายความชื้น（祛痰化湿）
ผู้ป่วยประเภทที่มีพลังของไตและหัวใจพร่อง ต้องให้ยาอุ่นบำรุงหยางของหัวใจและไต（温补心肾）
ผู้ป่วยภาวะเสมหะร้อน (痰热内) ต้องขับทั้งความร้อน เสมหะและเปิดทวาร
ส่วนผู้ป่วยประเภทที่มีเลือดอุดกั้น（气滞血瘀） ต้องให้ยาเดินพลังสลายเลือดอุดกั้นเปิดทวาร （行气化瘀开窍）

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกแยะออกจากภาวะความผิดปกติทางพยาธิสภาพทางสมองให้ชัดเจน เพื่อป้องกันความผิดพลาดในการวินิจฉัย

ภาวะนอนหลับมากผิดปกติ เป็นเพียงปรากฏการณ์ที่สะท้อนให้เห็นความเสียสมดุลของอวัยวะภายในร่างกาย จึงจำเป็นต้องหารากฐานของปัญหาและแก้ไขสาเหตุที่แท้จริง ในทางคลินิกใช้หลักการรักษาอาการและรักษาพื้นฐานควบคู่กัน หรือที่เรียกว่า “รักษาทั้งเปลือกและแก่น”（标本同治）

ตำรับอาหารสมุนไพรจีนสำหรับบำรุงม้ามไตขับเสมหะชื้น (พบบ่อย)

ซี่โครงหมูลูกเดือยเม็ดบัว

ส่วนผสม (สำหรับ 4 ที่)

เตรียม 45 นาที ปรุง 1 ชั่วโมง

ซี่โครงหมูหั่นเป็นชิ้น 500 กรัม

เม็ดบัว 20 กรัม

ลูกเดือย 30 กรัม

เปลือกส้มเช้ง 5 กรัม

ขิงซอย ¼ ถ้วย

เกลือเล็กน้อย

วิธีปรุง

ล้างเม็ดบัวและลูกเดือยให้สะอาดแล้วแช่ทิ้งไว้สักครึ่งชั่วโมง ต้มน้ำให้เดือดแล้วใส่ซี่โครงหมู เม็ดบัว ลูกเดือย เปลือกส้มเช้งและขิงที่หั่นเป็นฝอย ใช้ไฟแรงต้มจนเดือดแล้วเปลี่ยนเป็นไฟอ่อนต้มอีกประมาณ1ชั่วโมงจากนั้นใส่เกลือเล็กน้อยปรุงรสชาติ

ล้อมกรอบ

ซี่โครงหมู– บำรุงม้าม ตับ ไต เลือดและพลัง

เม็ดบัว การบำรุงม้ามบำรุงไต

ลูกเดือย บำรุงม้ามและขับความชื้นในร่างกาย

เปลือกส้มเช้ง มีฤทธิ์ในการขับเคลื่อนพลังและทำให้มีความอยากอาหาร

ขิง มีฤทธิ์ช่วยอุ่นกระเพาะอาหาร ช่วยการย่อยอาหาร

พลังงานต่อหนึ่งหน่วยบริโภค 278.25 กิโลแคลอรี โปรตีน 24.56 กรัม ไขมัน 18.48 กรัม คาร์โบไฮเดรต 3.40 กรัม ไฟเบอร์0.00 กรัม